Een machete splijt een cacaovrucht doormidden. De witte cacaobonen, nog omhuld door hun vruchtvlees, gaan van hand tot hand. Voor verschillende leden van de delegatie was dit een eerste kennismaking met de vrucht waaruit de chocolade wordt gemaakt die ze in hun dagelijkse werk vaak zelf verwerken.
In enkele minuten tijd is de cacaowaardeketen geen abstract begrip meer.
Een week lang ontmoetten afgevaardigden van ACV/CSC Voeding & Diensten, samen met WSM en ACV/CSC Internationaal, cacaoboeren, coöperaties, vrouwenorganisaties en vakbonden die de cacaosector in de Dominicaanse Republiek mee vormgeven. Het doel was niet alleen te ontdekken waar chocolade vandaan komt, maar vooral de mensen te ontmoeten die aan het begin van deze waardeketen staan.
"We spreken vaak over mondiale waardeketens. Hier kregen die eindelijk een gezicht."– een vakbondsafgevaardigde die deelnam aan de reis
De Dominicaanse Republiek, een belangrijke cacaospeler
De Dominicaanse Republiek is 's werelds grootste exporteur van biologische cacao. Meer dan 40.000 producenten, voornamelijk familiale landbouwers, leven van deze sector. Jaarlijks wordt de cacao uitgevoerd naar tal van internationale markten, waaronder België, waar hij door verschillende chocoladebedrijven wordt verwerkt.
Achter dit succes gaan echter belangrijke uitdagingen schuil: de gevolgen van de klimaatverandering, de schommelende wereldprijzen en de noodzaak om de toegevoegde waarde eerlijker over de hele keten te verdelen.
De eerste halte van de reis bracht de delegatie naar Finca Modelo, een grote cacaoplantage die tegelijk dienstdoet als demonstratieboerderij voor cacaoproducenten.
De deelnemers ontdekten er stap voor stap het productieproces: van het oogsten van de cacaovruchten en het fermenteren van de bonen tot het drogen, waardoor de typische chocoladearoma's ontstaan.
Al snel gingen de gesprekken verder dan het technisch aspect. De cacaoproducenten vertelden over de veranderingen waarmee ze worden geconfronteerd: langere droogteperiodes, hevigere regenval en de groeiende moeilijkheid om een waardig inkomen uit hun werk te halen.
Deze eerste ontmoeting maakte één ding duidelijk: achter elke chocoladereep schuilen duizenden producenten die dagelijks economische, sociale en klimatologische uitdagingen aangaan.
In Arroyo Toro verwelkomden de vrouwen van Chocolatila de delegatie met een bijzondere degustatie.
De eerste hapjes zorgden voor evenveel grimassen als gelach. De smaken waren krachtig en bitter, heel anders dan de chocolade die de Belgische deelnemers gewoon zijn. Maar de grootste verrassing moet dan nog komen.
De vrouwen legden uit dat de cacaobonen slechts een deel van de rijkdom van de vrucht vormen. Ook het vruchtvlees wordt verwerkt tot voedingsproducten en dranken, zoals cacaolikeur, zodat de volledige vrucht wordt benut.
Achter deze innovaties schuilt echter een veel groter verhaal. Door zelf cacao te verwerken creëren de vrouwen meer toegevoegde waarde in hun gemeenschap én versterken ze hun economische zelfstandigheid.
"Vroeger verkochten we alleen de bonen. Vandaag willen we tonen wat cacao allemaal kan opleveren… én wat vrouwen ermee kunnen creëren."
Hier groeit cacao uit tot veel meer dan een landbouwproduct. Het wordt een hefboom voor emancipatie.
Tijdens de verschillende bezoeken keerde één boodschap steeds terug: niemand verandert een sector alleen.
Bij de coöperatie El Portón, die onder meer wordt begeleid door vakbond CASC, legden de producenten uit hoe samenwerking hen toegang geeft tot opleidingen, certificeringen en internationale markten.
Die overtuiging kreeg nog meer betekenis tijdens de ontmoeting met CONAMUCA, de nationale organisatie van plattelandsvrouwen.
CONAMUCA: al 40 jaar aan de zijde van plattelandsvrouwen
CONAMUCA (Confederación Nacional de Mujeres del Campo) werd meer dan veertig jaar geleden opgericht en verenigt vandaag meer dan 10.000 plattelandsvrouwen in 24 verenigingen, verspreid over 23 gemeenten.
De organisatie verdedigt de rechten van vrouwen op het platteland, zet zich in voor toegang tot grond, economische zelfstandigheid en deelname aan besluitvorming. Daarnaast ondersteunt ze cacaoproducenten bij de lokale verwerking van cacao en de toegang tot markten.
Voor veel deelnemers was dit hét hoogtepunt van de reis. De energie, het zelfvertrouwen en de daadkracht van de vrouwen maakten diepe indruk.
"Plattelandsvrouwen hebben altijd gewerkt. Vandaag willen ze ook meebeslissen." – Flor Maria Brioso Mercedes, CONAMUCA
In plaats van stil te staan bij de problemen, spraken de verantwoordelijken van CONAMUCA vooral over hun toekomstplannen: een eigen cacaomerk ontwikkelen, jonge vrouwen opleiden, lokaal meer toegevoegde waarde creëren en de rol van vrouwen binnen landbouworganisaties versterken.
De laatste ontmoetingen met CASC, de vakbond CNUS bij Nestlé en de deelnemers van het Internationaal Cacaoforum tonen aan dat, hoe verschillend de contexten ook zijn, de uitdagingen opvallend gelijklopen: waardig werk, veilige arbeidsomstandigheden en de mogelijkheid om collectief op te komen voor werknemersrechten.
Na deze week drong één conclusie zich op. De chocolade smaakt nog altijd hetzelfde, maar kent veel gezichten.
De gezichten van de producenten die de cacaovruchten openen op Finca Modelo.
Van de vrouwen van Chocolatila, die innoveren om economisch zelfstandig te worden.
Van de vrouwen van CONAMUCA, die elke dag bewijzen dat collectieve organisatie een samenleving kan veranderen.
Al deze ontmoetingen herinneren ons eraan dat achter elke chocoladereep vrouwen en mannen schuilgaan die dezelfde ambitie delen: waardig kunnen leven van hun werk.
